Van aanbouw naar aanwinst

Het eerste dat veel mensen doen die een 2e (of 3e of 4e) hands huis hebben gekocht, is de aannemer bellen, en vragen wat een aanbouw kost. Zonder met de ogen te knipperen wordt opdracht gegeven om voor € 40.000,- een aanbouw te leveren.

Deze aanbouw voldoet aan bouwbesluiteisen, en is volgens de aannemer “dus energiezuinig”. Als je na een jaar terugkomt bij de bewoners, dan blijkt dat ze 90% van de tijd vertoeven in de aanbouw. Niet alleen omdat daar het meeste daglicht is, maar vooral omdat het daar achter triple glas met vloerverwarming vele malen aangenamer is, dan in de rest van het huis. Voor een stevige renovatie van de rest van het huis is door de dure uitbouw meestal nog maar weinig budget overgebleven.  

Huidige aanbod aan aanbouw

Er zijn steeds meer aanbieders die een complete uitbouw of serre met PV aanbieden.

Urgenda’s Thuisbaas zet voor € 12.000,- zo’n 23 m2 aan zonneluifel neer met 1800 Wp aan PV. Dat je daardoor de invang van waardevolle zonnewarmte verhindert, zullen veel mensen zich niet realiseren: een raam op het zuiden vangt in de winter zomaar een paar kW aan warmte op.  

Dan pakt Renovatiewinkel Reimarkt het al een stuk integraler aan met een uitbouw als onderdeel van het ‘Alles-in-huis met SeizoenSerre’- concept. Bij dit concept wordt je woning met isolerende maatregelen en duurzame installaties energiezuinig gemaakt en als extra “krijg” je ook nog een glazen aanbouw…..

Er wordt zelfs een speciale hackathon georganiseerd om de markt uit te dagen een complete levensloopbestendige uitbouw voor maximaal € 10.000,- te ontwerpen.  

No-go-area

Als ik dan stel dat de rest van het huis met zo’n uitbouw een hele dure no-go-area is geworden, kijken de bewoners me verbaasd aan. Ik zeg ”Je koopt een huis van 400 m3 voor 3,5 ton, bouwt een uitbouw van 40 m3 voor € 40.000,- en komt vervolgens alleen nog maar in die andere 400 m3 voor de WC, de douche en om te slapen. En de energierekening is hoog gebleven.” Ietwat beteuterd wordt er dan gereageerd “Ja, dat is eigenlijk wel zo, ja”.

Toch maar geen kwak-dakkapel

Voor een renovatie van een jaren ’50 woning die met een Plushuis-aanpak in een paar grote NoMReady stappen “Integraal naar Energieneutraal” is gemaakt, hadden de bewoners de offerte al klaarliggen voor een “kwakkapel”: een prefab dakkapel die voor € 10.000,- in 1 dag geplaatst zou worden. De oude was immers kasverrot.

Op advies vPlushuis project IMG_0443an Plushuis is als alternatief ervoor gekozen om in plaats van die dakkapel in elk dakvlak een dakraam te plaatsen, uiteraard triple glas, en met zonwering aan buitenzijde. Wat er vervolgens aan budget overbleef is geïnvesteerd in binnenzijdige isolatie (Rc 5,5).


 

Het eindresultaat overtrof de verwachtingen van de bewoners. ”Toen Plushuis dat met die dakkapel verwijderen voorstelde, schrokken we, maar nu zijn we er heel blij mee. Met dat advies was de adviseur van de dakkapel nou nooit gekomen!” Plushuis NoMReady project Van aanbouw naar aanwinst

Een Plushuis is pas compleet met een Plusdak

Voor een complete Plushuis renovatie van een vrijstaande woning wordt de aanpak gehanteerd van “dakkapellen eraf, compleet Plusdak erop (indak-zonnepanelen systeem van Stafier Solar op een prefab dakplaat van Isobouw).

Plushuis project Vorden voor vernieuwbouw

Plusdak op Plushuis project Vorden

Schetsontwerp: Jeroen Koudijs

Van aanbouw naar aanwinst

Voor een Nul-op-de-Meter demo-woning in Nijmegen heeft Plushuis meegedraaid in het ontwerp-team. Ook hier stond de serre hoog op het verlanglijstje. Uiteindelijk is gekozen voor een flinke raamvergroting op het zuiden. Doordat de schil stevig is na-geisoleerd (buitenzijdig) ontstaat hier een echte diepe venster-bank, waar je letterlijk op kunt zitten (what’s in a name?). Ook hier gaat het overgebleven budget in de stevige schilisolatie, waardoor dit héle huis comfortabel wordt, en niet alleen de aanbouw.

AltijdLente demowoning

Schetsontwerp: Robert Sikkens

Plushuis, méérwaarde voor je huis

Is bij Plushuis dan helemaal geen aanbouw meer denkbaar?  Natuurlijk komt die gedroomde aanbouw er als kers-op-de-taart aan de sterk opgewaardeerde vernieuwbouw er ! Maar hét vertrekpunt voor een complete Plushuis vernieuwbouw blijft “Voeg meerwaarde toe aan je kuubs, in plaats van kuubs aan je huidige geringe woonwaarde”. 

Indak waar het kan, opdak waar het moet

Maart 2017 leverde Plushuis het eerste Nul-op-de-Meter nieuwbouwproject van Nederland op waarvoor een NoM hypotheek verstrekt is. Het huis in Lunteren wordt met 39 zonnepanelen ruim energiepositief ofwel “Epos”. Zie ook deze blog 

Epos adviseur Nicolaas van Everdingen van Plushuis deed de systeemintegratie van dit nieuwbouwproject. Hij adviseerde om voor de keuze van zonnepanelen zeker te kijken naar een BIPV-systeem: Building Integrated PV, vaker indak-systeem genoemd. BIPV is namelijk qua esthetiek niet te overtreffen.

Er zijn verschillende manieren om PV-modules in te bouwen in het dakvlak:

  • De PV-modules vormen de waterkerende laag: Het Zwitserse Solrif systeem, in Nl. door Zonnecomfort op de markt gebracht, werkt met dit systeem;
  • De waterkerende laag wordt onder de PV-modules aangebracht.

In beide gevallen dient veel aandacht aan de koeling besteed te worden, en dus voor ventilatie, de opbrengsten nemen immers (flink) af bij hogere module-temperaturen.

Worsteling met inpassing

Voor het Plushuis-project in Lunteren is Peter van der Zijde van Zonnecomfort gevraagd om een indak-systeem aan te bieden. Er zijn verschillende overleggen nodig geweest met hem en systeemintegrator, architect, aannemer en klant, om te bekijken of indak mogelijk zou zijn. Deze factoren maakten inpassing lastig:

  • De panelen moeten vanwege de koeling op een gording van 8 cm hoog gemonteerd worden;
  • Omdat alleen het ZO dak wordt volgelegd, verspringen de dakplaten 8 cm in de nok  
  • Mansardedak: De 2 dakvlakken van de geknikte kap zouden ook 8 cm verspringen;
  • Detaillering van voldoende ventilatieopeningen in de knik van de kap was heel lastig.

Uiteindelijk lukte het ondanks het meedenken van alle teamleden niet om het indak-systeem ingepast te krijgen in het ontwerp.

Mooi opdak alternatief

Ook bij het ontwerp van het all-electric Plushuis in 2009 is gekeken naar inpassing van een indaksysteem. De Duitse bouwer Schwörerhaus zou de garantie van 30 (!) jaar op de constructie intrekken als er in eigen beheer een indak-systeem aangebracht zou worden. Volkomen begrijpelijk natuurlijk: je weet niet wie er gaten gaat prikken in de zorgvuldig luchtdichte laag (Het Plushuis haalde de strenge Duitse luchtdichtheidseisen voor passiefhuizen).

Plushuis opdakysteem IMG_7122 (2)

In nauw overleg met Zon&Co, de leverancier van de Duitse Aleo kwaliteitspanelen, de architect en systeemintegrator Nicolaas van Everdingen (Plushuis) is uiteindelijk het dakvlak aangepast op de afmetingen van de opdak-panelen.  Door het overstek groter te maken kon opeens een hele rij van 14 panelen extra gelegd worden, waardoor met 42 panelen het Plushuis ruim plus-op-de-meter zou worden. Nicolaas van Everdingen is van mening dat je altijd naar energiepositief ofwel Epos moet streven in nieuwbouwprojecten, maar ook bij renovatie.

Epos met 10 jaar prestatiegaranties

Uiteindelijk is voor het project in Lunteren besloten om terug te vallen op de opdak-optie. Ook hier is het dakvlak aangepast rondom de panelen. Ook het dak van de berging is qua afmetingen aangepast.

Uiteindelijk heeft Nieuwkerk Consultancy een prachtig PV systeem geleverd: 39 x 280 Wp SolarWorld Protect ( = glas/glas) zonnepanelen van 10.920 Wp. Met de SolarEdge SE9K omvormer en 39 P300 optimizers worden de opbrengsten van alle panelen afzonderlijk geoptimaliseerd, en zijn afzonderlijk te monitoren.

Plushuis Epos project Lunteren PV opdak IMG_1902

r werd vanwege de prestatiegaranties gedurende 10 jaar een gegarandeerde opwek van 7.100 kWh/jr gevraagd. De verwachte opwek zal ca. 9.500 kWh/jr zijn. Daarmee is het een echt Epos* huis en blijft ruim stroom over voor de EV (elektrische auto).

Ook worden 3 zonnecollectoren van HR Solar in het dak van de berging opgenomen, deze collectoren hebben exact dezelfde afmetingen als de PV-modules (1,66 x 1 m) waardoor het perfect op elkaar aansluit.

Plushuis Epos project Lunteren opdak PV + collectoren IMG_1905 (1)

Uiteindelijk is het resultaat naar volle tevredenheid van de opdrachtgevers. Komende jaren zal Plushuis zorgen voor de monitoring van dit systeem en van de prestaties van de gehele woning.

  • Plushuis is lid van het ePOS-Gilde: Dit is een landelijke groep onafhankelijke kennisdelende energietransitieadviseurs die gave klanten helpen met gave  projecten.   

Toekomstbestendig bouwen vraagt keuzes

Particulieren die willen verhuizen naar een nieuwbouwwoning hebben wat te kiezen: je kunt in een all-electric wijk gaan wonen, in een wijk waarin anno 2017 nog een gasnet wordt aangelegd, of in een wijk die wordt aangesloten op het warmtenet.

Omdat adviesbureau Plushuis als adviesproduct heeft “Een nieuwbouwhuis van bouwbesluit naar nul-op-de-meter en beter” waren we eind december op de info-avond voor nieuwbouwwijk “Sysseltse Lanen” in Ede. In deze wijk worden 100 woningen gebouwd die juist aan het minimale bouwbesluit voldoen, en die dus in aanmerking komen voor aanzienlijke verbeteringen.

Bouw”kwaliteit” volgens Bouwbesluit

Uit de brochures van de makelaars en toelichting van de architecten blijkt dat de verschillende type woningen in dit plan met een EPC van 0,4 maar nét aan de minimale Bouwbesluit-eisen voldoen (gevels isolatiewaarde Rc 4,5; vloer 3,5 en dak 6,0). Doordat standaard op het warmtenet aangesloten wordt, ontstaat er een heel typisch effect: De ontwikkelaar krijgt “zomaar” een bonus van 0,26 op de EPC (zie website www.warmtebedrijfede.nl ) zodat veel minder maatregelen aan de woning nodig zijn. Dit verklaart bijvoorbeeld waarom er slechts HR++ glas wordt toegepast, en geen triple glas. Over de eisen aan kierdichtheid wordt niets gesteld. Er is niet duidelijk welke methode van ventilatie is gekozen.

Wat betekent de keuze voor zo’n woning die maar nét aan het bouwbesluit voldoet met een aansluiting op de stadsverwarming voor de maandelijkse lasten en het comfort?

Maandlasten

De site van Warmtebedrijf Ede, de particuliere exploitant van het warmtenet, geeft info over de tarieven. Hieronder worden de warmtetarieven zoals in 2016 gehanteerd door Warmtebedrijf Ede vergeleken met de tarieven zoals door de overheid vastgesteld voor 2016, en 2017, conform de Warmtewet.

Tarieven Warmtebedrijf Ede BV 2016 Maximale tarieven Warmtewet 2016 Maximale tarieven Warmtewet 2017
Vastrecht (jaar) € 276,13 € 276,13 299,13
Verbruikskosten per GJ € 22,66 € 22,66 € 22,69
Meettarief (jaar) € 24,97 € 24,97 € 25,02
Warmtewisselaar (jaar) incl. onderhoud, storingsdienst etc. € 201,34 € 214,00 ??

De weergegeven tarieven zijn inclusief BTW en worden jaarlijks opnieuw vastgesteld door de Autoriteit Consument en Markt.

Een voorbeeld Bouwbesluit huis uit Plan “Sijsseltse Lanen” heeft een warmtevraag incl. tapwater (4 personen) van ca. 30-40 Gj. Dan komen de maandelijkse lasten voor alleen warmte dus in 2017 op € 299,13 + 30 tot 40 x € 22,69 + 25,02 + 201,34 = € 100 – € 120,-/mnd. 

Ter vergelijking: Een zelfde woning, maar dan all-electric verwarmd met een warmtepomp (CoP ca. 4) heeft ca. 2500 kWh/jr nodig. Als je dubbelglas door triple gas vervangt veel minder.  De stroom koop je natuurlijk donkergroen in (ook daar heb je tenminste nog wat wat te kiezen) voor ca. € 40,-/mnd (of van eigen zonnepanelen op eigen dak of in een Postcoderoos-project).  Vastrecht voor de E-aansluiting is € 0,- (die heb je immers toch al). Dan moet je natuurlijk nog wel een warmtepomp installeren.  

Opmerkingen:

  • Aan een aansluiting aan het warmtenet zit je contractueel 15 jaar vast. Daarnaast zijn de prijzen voor warmte gekoppeld aan de gasprijs, die komende jaren vrij zeker verder gaat stijgen;  
  • De aansluiting op het warmtenet is altijd op vrijwillige basis, er mag voor een alternatieve verwarming worden gekozen. Daarmee bespaar je ca. € 4200,- aansluitkosten;
  • Bovenop de kosten van warmte komen natuurlijk nog die van elektriciteit.

Comfort

Met name de keuze voor dubbelglas met vloerverwarming is bijna een garantie voor comfortklachten: Bij dubbelglas ontstaat nl. koudeval, die met lage temperatuur vloerverwarming onmogelijk teniet gedaan kan worden. Ook levert dubbelglas een forse verliespost aan warmte, die voor € 22,69/GJ afgerekend moet worden. Triple glas zou een veel betere keus zijn.

De verhouding tussen isolatiewaarden van een gevel tov glas komt goed in deze grafiek tot uiting (triple glas is nog rechts van meest rechtse staaf):

schermafbeelding-2017-01-07-om-17-15-27  

Toekomstbestendig?

We gaan steeds meer naar een circulaire economie, waarbij stoffen die nu nog als brandstof worden opgestookt in centrales van warmtenetten (In Arnhem-Nijmegen afval , zelfs uit het buitenland, in Ede houtsnippers uit de Veluwe) als grondstof gaan dienen. Houtsnippers maar ook prunus bijvoorbeeld lenen zich perfect voor het maken van biobased bouwmateriaal. Daarmee kunnen de 7,5 miljoen woningen in Nederland na-geïsoleerd worden. Daarnaast geven bosbouwkundigen aan dat juist bossen op de schrale zandgronden van De Veluwe sterk in vitaliteit achteruit gaan als behalve het rondhout, ook het tophout massaal wordt geoogst.  Zie ook dit verslag van commissie Prov. Staten Prov. Gld.: verslag bijeenkomst Biomassa PS Gld.  Of deze avantium.com/press-releases/partnership-initiated-development-wood-chemicals-reference-plant-delfzijl/

Het alternatief van Plushuis

Plushuis biedt potentiele kopers van hun gedroomde nieuwbouwwoning een alternatief: In een inspiratietour door het all-electric Plushuis (in Ede gebouwd in 2012 als demo-woning van de toekomst) wordt dit alternatief van een echt toekomstbestendige en vooral supercomfortabele woning persoonlijk toegelicht. In het Plushuis kunt u aan den lijve ervaren hoe comfortabel een woning kan zijn met de juiste aandacht voor details. Vervolgens kunt u samen met de adviseur van Plushuis uw nieuwbouwplan verbeteren. In deze blog van Plushuis wordt een inspirerend voorbeeldproject uit Lunteren beschreven.    

De banken vinden het zo belangrijk dat er toekomstbestendig wordt gebouwd, dat er voor Nul-op-de-Meter-nieuwbouw een extra hypotheekmogelijkheid is van € 25.000,-. Daarnaast geeft bijv. de Rabobank over € 150.000,- nog eens 0,5% extra rentekorting. Ook  verstrekt gemeente Ede via SVN voor woningen met een EPC beter dan 0,3 (zoals een Nul-op-de-Meter woning) een duurzaamheidslening van € 50.000,- tegen effectief ca. 1,9% rente. 

Meer inspiratie ?

Ook warm geworden van het idee om te kunnen kiezen voor een woning ZONDER energierekening met 10 jaar prestatiegaranties met meer comfort?  Neem contact op met Nicolaas van Everdingen van Plushuis 06-43148464, nicolaas@plushuis.net , en bespreek met hem de mogelijkheden voor uw écht toekomstbestendige en comfortabele bouwplan.

Ook maakt Plushuis bestaande woningen klaar voor een gasloze toekomst zonder warmtenetaansluiting met meer comfort.   

voetnoot:

De wethouder van grondzaken heeft op vragen uit de Edese gemeenteraad om meer ambitie te eisen van projectontwikkelaars op de kazerneterreinen “Veluwse Poort” (die in eigendom zijn van de gemeente zelf, en waar dus eenvoudig strengere eisen gesteld kunnen worden), altijd gesteld dat de ontwikkelaars worden uitgedaagd om “beter dan Bouwbesluit te bouwen”. De projectontwikkelaars die beter dan EPC=0,4 zouden willen bouwen, zouden een voorkeursbehandeling krijgen….raadsvragen over verleiden van ontwikkelaars

Het rode lint

Sinds vorige week de RVO subsidie op isolatie open is gegaan, is er een ware run op de energieloketten ontstaan om advies. De burgers denken “Ah, gratis geld!” en weten gewoon niet waar ze moeten beginnen en bellen en mailen massaal met de loketten. Die sturen de burgers op hun beurt door naar isolatiebedrijven in de regio.

En dan begint het circus pas echt: voor elke aparte maatregel (wand-, dak- en vloerisolatie, glas en CV ketel vervangen) mogen 2-3 bedrijven opdraven en advies en offerte uitbrengen.

Als onafhankelijk adviseur word ik vervolgens erbij geroepen “wat ik eigenlijk van deze offertes en adviezen vind”. Ik nodig deze mensen eerst uit in mijn Plushuis. “Wat heeft dat Plushuis nu met mijn jaren ’60 woning te maken?” Waarop ik zeg: ”Kom langs, dan  leg ik het uit”. In het Plushuis laat ik mensen zelf ervaren wat isolatie en echt goede kierdichting met het binnenklimaat van je woning doen. Dit “AltijdLente” effect heb ik eerder beschreven in deze blog.

Laat maar eens zien dan!

Deze week heb ik mogen werken met de betaversie van de rekentool “NoM Ready™ no regret”. Deze is doorontwikkeld door Niels Sijpheer (EnergyGO) en collega energiepionier en zelfbouwer Felix van Gemen (Lees hier zijn blog over de tool). Na tekst en uitleg door Felix ben ik er mee op pad gegaan: Een vrijstaande jaren ’50 woning, compleet met aanbouw en kelder, zonneboiler en hotfill wasmachine. Echt een ideale testcase, met een opdrachtgever met de wens om “all-the-way” naar Nul-op-de-Meter te gaan en die niet schrikt als de adviseur van Plushuis oppert om het huis buitenom stevig in te pakken.

In 3 uur tijd zijn alle gevels, gevelopeningen, vloeren, daken en ramen ingevoerd, compleet met inschatting van de isolatiewaarden en luchtdichtheid. De eerste rekenronde leverde een verschil op van 200 m3 gasverbruik tussen voorspeld en daadwerkelijk gemeten. Dat is met ca. 10% helemaal geen slechte eerste run. 

grafiek-nom-ready-rekentool

Nu kan de klant gaan draaien aan de knoppen: Het scenario “labelstapjes” levert met 12 % energiebesparing maar zo weinig winst op dat de klant verbaasd uitroept: ”Maar als dit maar zó weinig winst oplevert, waarom doen we dit dan toch zo massaal?” En ik: “Goeie vraag!”

Ook de knop luchtdichtheid laat mooi het effect zien van het kierdichtmaken van een woning. 

De jaren ’50-woning uit het voorbeeld is in de praktijk getest met behulp van een zogenaamde “blowerdoor”-test waarbij het huis op overdruk en onderdruk wordt gezet, en waarbij rook haarfijn de lekken laat zien. Dit huis is nog  “niet helemaal” kierdicht… 

Van spijtwijk naar NoM-Ready™ aanpak  

Van onze totale woningvoorraad van ca. 7,5 miljoen woningen is ca. 60% koop. Legio bedrijven storten zich nu massaal op deze enorme isolatiemarkt: De klant heeft maar te kiezen. Helaas is in de praktijk de integrale aanpak ver te zoeken: YES-regret voert de boventoon: Zonnepanelen op een dak dat eigenlijk eerst geïsoleerd moet worden (en dan bedoel ik niet met een beetje glaswol aan de binnenzijde, maar buitenom), maakt dat de komende 20 jaar niets meer aan zo’n dak gebeurt. YES-regret!

No-regret aanpak van vloerisolatie is bijvoorbeeld de kruipruimte vullen met isolatie, en direct vloerverwarming aanbrengen, zodat de kierdichtheid en het comfort aanzienlijk verbeteren en de (toekomstige) warmtepomp het huis veel makkelijker warm stookt: NO-regret! .

Met YES-regret maatregelen creëren we een enorme lock-in waarvan we later enorme spijt krijgen: De spijtwijken. Op zijn best vormen zich bouwcoalities die een gebundelde offerte doen, maar daarmee is de integrale aanpak absoluut nog niet gegarandeerd.

Het gros van de energieadviezen komt nu nog uit de EPA-W keuken. Deze software is uitermate geschikt om losse labelstapjes door te rekenen, maar totaal ongeschikt om de woningvoorraad integraal naar energieneutraal te krijgen.   

Aan de andere kant van het rekentool-spectrum is er de PHPP: de “gründliche” software waarmee Duitsers hun passiefhuizen uiterst minutieus doorrekenen. Geloof me: van het moeten invullen van al die rekenbladen word je echt niet vrolijk. Vergeet niet dat al deze rekenmodellen wel alles zeggen over het gebouwgebonden gebruik, maar nog steeds niets over de gebruikers. En dat zijn de “zekere onzekerheden” in deze tools. Het ironische is trouwens dat voor een EPA-W advies RVO € 150,- subsidie over heeft, maar voor de écht integrale adviezen niets.  

De NoM ready™ rekentool helpt woningeigenaren zelf inzicht te krijgen in nut en noodzaak van een integrale aanpak. En het mooiste is nog: het hoeft echt niet in een keer “all-the-way”, je kunt prima in een paar grote stappen naar het eindresultaat toewerken!    

Rode lint

De transitietheorie leert dat de juist koers belangrijker is dan snelheid.

Mijn advies aan mininster Blok en de gemeenten zou dan ook zijn: Zet een rood lint om alle woningen die nog niet verprutst zijn, hou alleen de RVO bonus van € 4000,- op echte no-regret NoM in stand, en stimuleer kennisverbetering over het echt integraal aanpakken van onze energielekke woningen. Alleen dan gaan we met zijn allen in 2050 komen waar we willen zijn: Energieneutrale, maar vooral comfortabele en gezonde woningen. 

http://www.energieplus.nl/dossier-financiering/blogs-energie/nom-voor-cooperatieleden.595998.lynkx

AltijdLente aanpak woonboerderij naar Nul-op-de-Meter

In Noord-Brabant zijn de ambities met het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad torenhoog. “Alle 800.000 huizen moeten naar Nul-op-de-Meter”.

Zo’n ambitie lijkt beetje op dat van gemeentes “Onze gemeente is in 2035/2030/2025 (wie biedt minder?) energieneutraal” Als je dan het bijbehorende uitvoeringsplan leest kom je niet veel verder dan algemeenheden als “de opgave in de bestaande woningvoorraad is fors, en zal ingevuld worden door innovatieprogramma’s zoals de Stroomversnelling”.

Net als overal in Nederland is er ook in Brabant een grote woningvoorraad die echter compleet buiten de doelgroep van de Stroomversnelling valt, dus ouder dan jaren ’50. Voor deze woningen is een serie van 1 aanpak vereist.

Een van de mede-eigenaren van zo’n oude Brabantse woning heeft aan adviesbureau Plushuis gevraagd om een verkennende case-studie te doen naar de mogelijkheden om deze woning energieneutraal, of liever nog compleet Nul-op-de-Meter te maken.

Het gaat om een zeer a-typische boerderij, die in de geschiedenisboeken staat beschreven als ’t Slot te Heesbeen (gem. Heusden). Deze boerderij deed dienst als fruitbewaarplaats en schapenboerderij, en werd ooit genomineerd als mooiste boerderij van Brabant. Sinds 1976 is het in gebruik als woonboerderij, zie voor uitvoerige beschrijving de website www.woonboerderijtslot.nl

Een huis als systeem

Nicolaas van Everdingen van Plushuis beschouwt een huis altijd als een systeem: Er gaat een hoeveelheid energie in, die vervolgens gegarandeerd 100% weglekt via de routes water en lucht. En het allerbelangrijkste: er willen vooral mensen prettig in wonen. Deze woonboerderij heeft een paar mooie aangrijpingspunten voor zo’n systeembenadering:

  • De muren zijn extreem dik en goed geïsoleerd. In 1943 werd in de boerderij een fruitbewaarplaats gemaakt. Daarbij zijn dikke platen natuurkurk aan de binnenzijde aangebracht, dus mooi dampopen;
  • Het volledige rieten dak is in 2011 gerestaureerd;
  • De voormalige schapenschuur achter de woonboerderij heeft een dak Oost-West gericht, en ligt op ca. 20 graden dakhelling. Dit is ideaal om veel zonnestroom te produceren, en eventueel tapwater;
  • Voor de boerderij langs stroomt het riviertje Het Oude Maasje. Dit is een perfecte energiebron voor een warmtepomp.IMG_3755

Maar al te vaak wordt door collega systeem-denkers gezegd: “De goedkoopste groene energie komt uit een windmolen op land, en isoleren is altijd duurder, dus een paar infrarood panelen erin, en windmolen in de buurt, en je bent klaar met je all-electric aanpak”. Van Everdingen vindt dit een erg rigide benadering, die bovendien geen enkele comfortwinst* oplevert. Sterker nog: Een boerderij waar het gemiddeld 16 graden is, en op een enkele plek aanvoelt als 18-20 ºC is echt geen vooruitgang ten opzichte van de situatie voor de renovatie met het gasketeltje, dan kachel je pas echt achteruit!

In dit geval komt een stevige renovatie op een “organisch moment”: De kozijnen en het enkele glas zijn sowieso aan vervanging toe, dus hupakee, voor slechts € 30,-/m2 meerprijs ten opzichte van HR++ glas heb je tripleglas, dat 2 x zo goed isoleert…Dus stop met neuzelen over terugverdientijden, en tel uit je comfortwinst!

Plus-je-Huis plan:

Plushuis heeft zich voor deze renovatie laten inspireren door het bakhuisje uit 1700 dat door DNA lid Carl-Peter Goossen tot passiefhuis niveau is gerenoveerd.

Plushuis komt met het volgende voorstel:

  • Vervang alle kozijnen (vurenhout, uit 1976, sowieso aan vervanging toe) door passiefhuiskozijnen en triple glas;
  • Verwijder de tegels en betonvloer (ook uit 1976) die direct op het zandbed liggen, door een goed geïsoleerde vloer met vloerverwarming;
  • Trek het immens grote achterhuis bij de woning, eventueel als 2e De dakconstructie is zo bijzonder, dat je die bij voorkeur in het zicht laat. Dit zou kunnen door van triple glas een “huis in een huis” te bouwen;
  • Gebruik water uit het riviertje voor de water-water warmtepomp.  De natuurkunde leert ons dat water van 4ºC het zwaarste is: dus in de strengste winters zal ter plekke van de brondleiding altijd water van minimaal 4 graden zijn. In de praktijk zal dit echter meestal hoger zijn: In de nabij gelegen Biesbosch varieert de watertemperatuur van 6º in de winter tot 18º in de zomer. Ter vergelijking: een verticale bron levert jaarrond een brontemperatuur van ca. 7ºC. Deze is in aanleg echter weer (veel) duurder. 
  • De achtergelegen schuur heeft een dakoppervlak van ca. 450 m2. De helft op het oosten, de andere op het westen. Er liggen asbest golfplaten op, zodat dit dak in aanmerking komt voor de subsidieregeling verwijderen asbestdaken van RVO.

't Slot te Heesbeen kap achterhuis IMG_0344

Energiebalans:

Naar ruwe schatting (dus nog niet aan gerekend met een rekentool als nZEB of BENG2020**) is de warmtevraag in totaal ca. 30.000 kWh/jr om deze boerderij van 300 m² begane grondoppervlak na renovatie te verwarmen.

Deze warmtevraag wordt door een water-water warmtepomp met een jaarrond CoP van ca. 4 met een energieverbruik van ca. 7500 kWh/jr geleverd. Het tapwater wordt in de periode april – okt. volledig verzorgd door een zonneboiler. In de winter springt de warmtepomp bij.

Om de boerderij Nul-op-de-Meter te krijgen moet er additioneel 3150 kWh voor het huishoudelijk gebruik opgewekt worden; totaal dus ca. 10.650 kWh/jr dat voor deze all-electric woonboerderij nodig is. Als echte systeemdenker zou je dit elektriciteitsgebruik  willen afdekken met een lokale windmolen (Het Eneco park Waalwijk ligt vlakbij). 

Omdat dit geen burgerwindmolens zijn waar je in kunt participeren kiezen we voor een dak vol zonnepanelen. Bij 150 kWh/m²/jaar opbrengst uit zonnepanelen is ca. 70 m² dak nodig. Door deze samen met de overige 380 m² dak van de schuur in een Postcoderoos project onder te  brengen bij lokale energiecoöperatie Energiek Heusden  kunnen bewoners in de omgeving investeren in een collectieve burgerzonnecentrale. Voordeel voor de bewoners is dat de energiebelasting 15 jaar gegarandeerd nihil is, en ze lopen geen risico’s op afschaffen van de saldeerregeling. 

Financiering

Verschillende banken verstrekken een extra NoM hypotheek voor zo’n renovatie van € 27.000,- op voorwaarde dat er een Prestatiegarantie afgegeven wordt voor 10 jaar door de aanbieder. Dit is ook voor deze renovatie goed te doen**

Slotsom:

De opgave om de complete woningvoorraad in 2050 energieneutraal gemaakt te hebben, lijkt bijna onmogelijk. Door voor de massa aan rijwoningen in te zetten op Stroomversnelling achtige seriematige aanpak , en voor de overgebleven woningen met (systeem)kennis van zaken en het benutten van natuurlijke momenten en kansen maatwerk te leveren móet het te doen zijn.

Opmerkingen:

*Plushuis hanteert bij al zijn advieswerkzaamheden als leidraad de “Altijd Lente” ontwerpfilosofie: Door geen concessies te doen aan comforteisen (‘Licht, lucht & leven”) wordt het gevoel van “Altijd Lente” jaarrond het beste gegarandeerd. Zie deze blog

** Plushuis heeft voor een Nul-op-de-Meter nieuwbouwproject voor het afgeven van het onderdeel Energieprestatie van de gehele Prestatiegarantie collega DNA in de Bouw-er René de Brouwer van Evanston Consulting met de BENG2020 rekentool het ontwerp nauwkeurig door laten rekenen. Dit is ook hier het advies.

 

 

 

 

10 jaar Prestatiegarantie op “Altijd Lente” nieuwbouw

Particuliere opdrachtgevers in Lunteren hadden met een lokale aannemer en architect een traditioneel ontwerp gemaakt dat juist voldeed aan Bouwbesluit (EPC=0,4). Omdat zij zich hierbij niet senang voelden, hebben zij ‘Plushuis’ om advies gevraagd.

De opdrachtgevers hadden sterk het gevoel dat ze met dit Bouwbesluit-ontwerp een huis gingen bouwen dat vanaf de dag van oplevering direct al achterhaald was. “Wij bouwen maar één keer in ons leven een eigen huis, dan graag meteen toekomstbestendig.”

Nicolaas van Everdingen van Plushuis is gespecialiseerd in toekomstbestendig (ver)bouwen. Hij stelde voor om binnen de beperkte ruimte die er nog was het ontwerp aan te passen. Hij verving het bakstenen buitenblad met spouw door een volledige schilisolatie met afwerking van stucwerk. Zo steeg de isolatiewaarde fors maar bleef hij binnen het bouwvlak en het bouwbudget. Door daarnaast extra aandacht te besteden aan de luchtdichtheid, aan zonwering en nachtventilatie, en keuze voor een all-electric concept met duurzame verwarmingstechnieken, zou de energiezuinigheid van het ontwerp aanmerkelijk verbeteren. Hierdoor is het ontwerp Nul-op-de-Meter geworden.

NoM Nieuwbouw ZW Plushuis projectNoM nieuwbouw ZO Plushuis project

Let op de verschillen: geen schoorsteen meer (all-electric!) en meer nuttige inhoud door de geknikte kap.

De sprong die je maakt van EPC=0,4 uit bouwbesluit 2016 naar Nul-op-de-Meter laat zich het beste grafisch weergeven:

Schermafbeelding 2016-06-27 om 09.42.33

1e Nul-op-de-Meter Rabobank hypotheek in Nederland

De Rabobank verhoogt de leencapaciteit met € 27.000 specifiek voor dergelijke Nul-op-de-Meter woningen op voorwaarde dat het ontwerp een EPC van 0 heeft, met aanvullend een opwekcapaciteit van tenminste 3.150 kWh per jaar aan duurzame elektriciteit. Ook moet er een Prestatiegarantie afgegeven worden voor 10 jaar door de aannemer. Dit is de eerste hypotheek in Nederland die Rabobank onder deze condities verstrekt.[1] Per 1 januari 217 zijn dit de mogelijkheden: Groenhypotheek Rabobank 

 

Prestatiegaranties vragen aandacht

De harde eis van 10 jaar garanties op een energiezuinig, gezond, maar vooral comfortabel huis vraagt veel aandacht voor details in de ontwerpfase én tijdens de uitvoering. Plushuis is lid van DNA in de Bouw[2] waarbij deze aandacht in de standaard werkwijze zit.

Omdat de aannemer geen ervaring heeft met luchtdicht bouwen is de expertise van DNA lid Peter van der Kleij van ingenieursbureau Van der Kleij ingeroepen. Hij heeft samen met de aannemer op zo praktisch mogelijke manier de luchtdichtheid naar een hoger niveau gebracht door een goed plan van aanpak en training-on-the-job van de werknemers. Met de controles op de bouw wordt ingezet op kwaliteitsborging. Ook wordt halverwege en bij oplevering een blowerdoor-test gedaan om te testen of de afgesproken luchtdichtheid wel gehaald wordt.

Plushuis wist dat voor het afgeven van de Energieprestatiegarantie een EPC berekening niet zou volstaan, en vroeg daarom René de Brouwer van Evanston Consulting om met het BENG2020 rekenmodel dit ontwerp nauwkeurig door te rekenen. Hierdoor is de aannemer maximaal ondersteund bij het afgeven van de Prestatiegarantie. Volgens de berekeningen gaat dit all-electric huis in een gemiddeld klimaatjaar ca. 6700 kWh per jaar gebruiken.

Systeemkeuze

Er is gekozen voor het all-electric installatieconcept van Green-Igloo, met een lucht/water warmtepomp en een zonneboiler met een grote buffertank (500 l), om in de toekomst zo flexibel mogelijk te kunnen inspelen op schommelingen in de energieprijzen, en zoveel mogelijk eigen energie zelf in te zetten. De binnen-unit van de warmtepomp en de buffertank staan in de geïsoleerde berging. De 39 opdak-zonnepanelen  liggen op het dak van het woonhuis en naast de 3 zonnecollectoren (HR-Solar) op het dak van de berging. Nieuwkerk Consultancy heeft een stevig PV-systeem geleverd: 39 x 280 Wp SolarWorld Protect ( = glas/glas) zonnepanelen van 10.920 Wp. Met de SolarEdge SE9K omvormer en 39 P300 optimizers worden de opbrengsten van alle panelen afzonderlijk geoptimaliseerd, en zijn afzonderlijk te monitoren. Deze blog gaat in op de keuze voor dit opdak-systeem, in plaats van een indak-systeem:   

Een douche-WTW zorgt voor een sterk verminderde tapwatervraag.

Thercon/Orcon garandeert 10 jaar lang de probleemloze werking van de technische installatie, waarbij het periodieke onderhoud middels een onderhoudscontract is vastgelegd. Met het meetsysteem van de warmtepomp worden de prestaties van de woning 24/7 nauwkeurig gemonitored. Plushuis bespreekt periodiek deze prestaties met de opdrachtgevers, zodat bijgestuurd kan worden als dat nodig is.

Ontwerpfilosofie “Altijd Lente”

Plushuis hanteert bij alle advieswerkzaamheden voor zowel renovatie als nieuwbouw zijn  “Altijd Lente” ontwerpfilosofie als leidraad: Door geen concessies te doen aan comforteisen wordt het gevoel van “Altijd Lente” jaarrond het beste gegarandeerd. In deze video licht Nicolaas van Everdingen dit toe: https://www.youtube.com/watch?v=AEJBl0j_eK0

Betrokken partijen:

De rol van Plushuis is om alle kennis van de betrokken partijen tot waarde te brengen, en als er kennis ontbreekt, deze in te brengen.

Plus-je-Huis team

Bouwmanagement en systeemintegratie : Plushuis (Nicolaas van Everdingen), tel.nr: 06-43148464  email: nicolaas at plushuis.net

Aannemer: Van den Brandhof, Lunteren

Architect: ABCV Architectuur (ir. Alfred Verschuur), Lunteren

Installateur: Van Veldhuizen BV, Ede

Advies en metingen luchtdichtheid: Ingenieursbureau Van der Kleij  (ir. Peter van der Kleij), Arnhem

Energieberekeningen: Evanston Consulting (ir. René de Brouwer), Ermelo

Stagiaires bouwkunde : ROC A12 Ede

Leverancier technische installaties: Thercon & Orcon, Veenendaal

Opdak-zonnepanelen: nieuwkerkconsultancy.nl, Ede

Zonneboiler met 3 collectoren: HR-Solar

Isolatiesysteem (Sto Therm Classic): Sto, Tiel

Kozijnen (Acoya): Doornenbal, Veenendaal

Zonwering (Roma): Jumbo Zonwering Barneveld

Financiering: Rabobank Gelderse Vallei, Barneveld

[1] Extra hypotheek Rabobank: Om in aanmerking te komen voor €27.000 extra financieringsruimte bovenop het maximale leenbedrag wat berekend wordt op basis van het loon is er een energieprestatiegarantie nodig. Hierbij garandeert de aannemer aan de bewoner dat bij normaal gebruik van de woning de energiemeter over het jaar op 0 uitkomt voor een periode van 10 jaar.  Daardoor mogen de hypotheeklasten iets hoger zijn.

[2] Dna in de Bouw is een kennisnetwerk van organisaties en heeft de volgende doelstellingen:

  • Duurzaam, gezond en energie-efficiënt bouwen, renoveren en onderhoud in de regionale context stimuleren en versnellen.
  • Bijdragen aan integrale samenwerking van de regionale bouwkolom.

Contactformulier:

Altijd Lente

Sinds de bouw van mijn Plushuis in 2012 heb ik tientallen rondleidingen door mijn huis gegeven aan 100-en burgers, bouwers en bestuurders, en vele adviesgesprekken gevoerd.

Standaard vraag is altijd: “Wat is dit Plushuis nu precies voor een huis? Is het nou een passiefhuis, een active-house, of is het een nul-op-de-meter woning?”

Ik probeer dan uit te leggen dat het een mix hiervan is. Maar daarmee wordt geen genoegen genomen, het Plushuis moet en zal in 1 hokje passen, eerder gaan ze niet naar huis. Omdat deze hokjes mij net niet passen, heb ik er in 2012 een categorie aan toegevoegd, die van “Altijd Lente”.

Als ik uitleg wat ik hiermee bedoel zie je mensen die je halverwege de rondleiding kwijt was geraakt, omdat je begint over luchtdicht en dampopen, warmtepomp en WTW, weer opveren. “Oh, nu snap ik het! Het gaat hier helemaal niet meer om trias-energetica, of louter de energierekening naar nul te brengen. Het gaat erom dat hier mensen prettig in kunnen wonen!”

Goede vriend Erik Groeneveld, die ik met deze filosofie heb geïnspireerd tot het zelfbouwen van zijn Hennephuis, schreef hier een blog over grijzemassa.blogspot.nl/het-hennephuis-is-een-woon-huis .

Hoezo dan……“Altijd Lente”? En waarom geen….

  • Passiefhuis: Door de Duitse afkomst is het Plushuis in de basis een passiefhuis: Zoveel mogelijk energie uit de zon passief naar binnen halen. En als het eenmaal binnen is, binnen houden met stevige isolatie, veel aandacht voor detailleren zodat er zo min mogelijk koude bruggen zijn, en hele goede luchtdichtheid. Het Plushuis is niet gecertificeerd met een Nederlands keurmerk, daar kan ik namelijk niet in wonen, maar het voldoet wel bijv. aan de keiharde Duitse passiefhuis eis voor luchtdichtheid (Qv10 van 0,15). Dat is een niveau dat voor meeste Nederlandse bouwers nog onwaarschijnlijk hoog ligt. Dit zorgt voor een enorm hoge mate van comfort, het zorgt immers voor de volledige afwezigheid van koudestromingen langs je lijf, in gewoon Nederlands tocht dus.
  • Active House: In een Active House worden aanvullende eisen gesteld aan onder andere lichttoetreding en het maximum aan CO2 dat is toegestaan. Toen ik in 2009 het Plushuis ging ontwikkelen stelde ik deze aspecten ook als basisvoorwaarden.
  • Nul-op-de-Meter: Nul op de Meter of NoM heeft als drijvende kracht de energierekening: met inzet van de energierekening de meer-investeringen terugverdienen. Ik koos bewust voor een “energiesoepele” technische installatie, met een bodem-warmtepomp die met zo min mogelijk elektrische energie de koudste dagen zou kunnen doorkomen. Hierdoor houd ik elk jaar van de 10 MWh die de 42 zonnepanelen produceren een slordige 5 MWh over. Dus eerder “plus-op-de-productiemeter” dan NoM…vandaar die naam Plushuis.
  • Bio-based: het Plushuis is een mix; het casco is volledig HSB (Hout Skelet Bouw), met ook de vloeren en dak in HSB, dus met hout als constructiemateriaal. Alleen de bodemplaat en kelder zijn van beton. De buitenwand is bekleed met een cementvezelplaat, waarin de vezels uit de houtzagerij zijn vermengd met cement. Helaas is de isolatie nog met traditioneel glaswol. Met de kennis van nu was ik zeker op zoek gegaan naar een prefab systeembouwer die met biobased materialen damp-open bouwt.
  • Damp-open of damp-dicht: Het Plushuis is door een Duitse prefab systeembouwer gebouwd die standaard dampdicht bouwt. In de ecologische bouwwereld is dit “vloeken in de kerk”, en vaak wordt het argument genoemd “je wil toch niet wonen in een regenpak”. Ik heb vanaf het begin de relatieve luchtvochtigheid gemeten, en die ligt jaarrond 24/7 op hele comfortabele waarden rondom de 50%. Hiervoor zorgt de WTW installatie, die je sowieso nodig hebt om voldoende frisse lucht binnen te krijgen. Dus ook hier “Altijd Lente”.
  • Fluisterstil: Aan het gevoel dat het “Altijd Lente” is in het Plushuis draagt ook de fluisterstille ventilatie bij. Wat ik zelf echt een ondergeschoven kind vind in de woning(ver)bouw is geluid. Doordat je juist door triple glas en kierdichtheid veel minder geluiden van buiten hoort, gaan interne geluidsbronnen zoals ventilatie, koelkast en vaatwasser snel tot ergernis leiden. De eis uit het Bouwbesluit voor geluid gaat mij zelf niet ver genoeg. Gelukkig is het Plushuis voorzien van een fluisterstil ventilatiesysteem, door het toepassen van geluidsdempers op bijna elk inblaas en afzuigventiel. In de lente gaan de ramen open, zodat je de vogels hoort.

Mijn advies: Doe geen concessies aan uitgangspunten en aan gewenste kwaliteit. De meest gebruikte term in de bouw “het kan best zo” staat garant voor heel veel problemen, waardoor je eerder bij het “altijd herfst” gevoel uitkomt, dan dat zo gewenste gevoel van “Altijd Lente”!

Voor de renovatie van bestaande woningen heb ik onder de naam Lentehuis in een klein team van DNA in de Bouw leden gewerkt aan vernieuwbouwconcepten, waarbij ons uitgangspunt steeds deze ‘Altijd Lente” filosofie is.

In Nijmegen vernieuwbouwt Esther Schenkelaars op dit moment haar eigen woning tot “Altijd Lente” demowoning: e-novatiewinkel.nl/realisatie-demowoning-nijmegen.

Zelf werk ik als zelfstandig adviseur (vnl. in Regio Food Valley) voor zowel nieuwbouw- als renovatieprojecten volgens de filosofie van ‘Altijd lente’. Zie ook interview Ede-TV 16 mei 2016

In dit blog beschrijf ik hoe ik een stel dat ongelukkig was met hun ontwerp van een “standaard EPC=0,4 Bouwbesluit” nieuwbouwhuis heb begeleid om er een echt toekomstbestendige woning van te maken. Dit ontwerp heeft de eerste Nul-op-de-Meter hupotheek (€ 27.000,-) van de Rabobank in Nederland gekregen en waarvoor 10 jaar Prestatiegarantie is afgegeven.